Jednodni?wka Narodowa :: jednodniowka.pl
Strona G??wna Artyku?y Galeria ForumStyczeń 20 2019 15:51:29
Nawigacja
Strona G??wna
Artyku?y
Galeria
Kategorie aktualno?ci
Linki
Szukaj

Forum

Redakcja
Kontakt
Archiwalna wersja JN
Regulamin komentarzy
Użytkowników Online
Gości Online: 7
Brak Użytkowników Online

Zarejestrowanch Uzytkowników: 70
Najnowszy Użytkownik: carlos
Losowe zdjęcie
6
6
11 lipca 2009 r. w Pabianicach
Polecamy

Wątki na Forum
Najnowsze Tematy
Wojna ekonomiczna USA
Ataki wrog?w Narodow...
Pakt Ribbentrop-Beck...
Reforma SN polityka ...
Wolna Polska narodowa
Najciekawsze Tematy
Uczmy si? angiels... [50]
Kto pomo?e mi sfo... [46]
Ba?kany [35]
Klerykalna Partia... [33]
Mateusz Piskorski... [32]
Shoutbox
Tylko zalogowani mogą dodawać posty w shoutboksie.

Adam Smiech
10/03/2014 10:21
No, ostro?nie ze s?owami, panie anonimie! Mo?e by tak zerwa? przy?bic? i stan??, jak m??czyzna, twarz? w twarz? Brak argumencik?w, to plujemy, co?

Yareck
04/03/2014 21:18
Jeste?cie ostoj?... politycznej prostytucji. Wi?cej pisa? nie trzeba!!!

Piotr Kolczynski
22/01/2012 21:55
Mo?e by??

Marzena Zawodzinska
11/11/2011 22:18
Porz?dek by trzeba zrobi?...

Marzena Zawodzinska
31/10/2011 07:55
Ten shoutbox jest za nisko, nie wida? go.

Archiwum
Testament Boles?awa Krzywoustego
Testament Boles?awa Krzywoustego


I. Wst?p

Niniejsza praca przedstawia postanowienia ustawy sukcesyjnej (inaczej testamentu, statutu) ksi?cia Boles?awa Krzywoustego (1085/86 - 1138, panowa? od 1107 r. do ?mierci), w ?wietle ustale? nauki polskiej, jak r?wnie? przyczyny, kt?re doprowadzi?y do jej ustanowienia, na tle epoki (rozbicie dzielnicowe w innych krajach Europy) i na tle wydarze?, kt?re mia?y miejsce w Polsce (krwawy konflikt pomi?dzy Boles?awem Krzywoustym a jego bratem Zbigniewem i wcze?niejsze konflikty braterskie o w?adz? nad Polsk?) oraz jej los?w po ?mierci ustanawiaj?cego i konsekwencji jakie spowodowa?a dla Polski.



II. Rozbicie dzielnicowe w Europie

Rozbicie dzielnicowe (inaczej rozdrobnienie feudalne) sta?o si? udzia?em wielu ?redniowiecznych pa?stw, tak, i? mo?na je uzna? za etap rozwojowy tych kraj?w. Generalnie, rozbicie dzielnicowe polega?o na podziale jednolitej monarchii na coraz wi?cej mniej lub bardziej samodzielnych ksi?stw (z up?ywem czasu dziedzicznych), cz?sto pot??niejszych i bogatszych od domeny kr?lewskiej. Katalizatorem procesu rozbicia dzielnicowego sta?o si? upowszechnienie stosunk?w feudalnych w Europie, zast?pienie stosunku s?u?bowego pomi?dzy w?adc? a jego urz?dnikami na stosunki oparte o umow? komendacyjn?. Dotychczasowe terytoria zarz?dzane przez mo?nych z delegacji kr?lewskiej sta?y si? beneficjami - lennami, po pewnym czasie przekszta?caj?c si? w ksi?stwa dziedziczne. Rozpowszechnienie si? instytucji lenn w ramach terytori?w stanowi?cych beneficja, a tak?e feudalizacja duchowie?stwa doprowadzi?y do ugruntowania nowego typu stosunk?w. Inn? przyczyn? rozbicia by?y podzia?y i spory dynastyczne. Pa?stwem, kt?re jako pierwsze prze?y?o rozdrobnienie by?o pa?stwo karoli?skie we Francji, kt?re proces rozbicia dotkn?? ju? w IX w.. Przyjmuje si?, ?e okres rozdrobnienia trwa? we Francji do 1302 r., do zwo?ania Stan?w Generalnych przez Filipa Pi?knego. W Niemczech ?mier? cesarza Fryderyka II w 1250 r. i nast?puj?ce po niej wielkie bezkr?lewie sta?y si? jedn? z g??wnych przyczyn post?puj?cego rozbicia feudalnego pa?stwa niemieckiego, z kt?rego Niemcy podnios?y si? ostatecznie dopiero w 1870 r. Tak?e P??wysep Iberyjski w XI-XII w. w dobie rekonkwisty by? ?wiadkiem rozbicia w?r?d hiszpa?skich chrze?cijan. W tym okresie wyodr?bni?o si? niezale?ne kr?lestwo Portugalii oraz szereg kr?lestw, kt?re albo koncentrowa?y si? na walce z Maurami albo bardziej ci??y?y ku Francji. XII wiek to z kolei pocz?tek rozbicia dzielnicowego Czech. Pocz?tkowo (po 1140 r.) opanowane przez W?adys?awa II, po jego abdykacji(1173 r.), wybuch?o z ca?? moc? pod wp?ywem dzia?a? niemieckich. Czechy uleg?y rozk?adowi na szereg ksi?stw ?wieckich i duchownych rywalizuj?cych ze sob?. Skomplikowany system dziedziczenia tronu na Rusi Kijowskiej, wprowadzony w 1054 r., doprowadzi? do szeregu wojen domowych i podzia??w tego pa?stwa. W po?owie XII w. Ru? obejmowa?a dwana?cie ksi?stw dziedzicznych. Tak os?abionemu pa?stwu przysz?o zmierzy? si? z pot?g? mongolsk?. Kl?ska oznacza?a w istocie koniec Rusi Kijowskiej w pierwotnym rozumieniu.
Innym pa?stwem dotkni?tym rozbiciem dzielnicowym, na skutek wprowadzenia specjalnego trybu dziedziczenia w?adzy, by?a Polska.



III. Walki o tron w Polsce

Od ?mierci Mieszka I, pierwszego historycznego w?adcy Polski, w 992 r. po rok 1107, Polska sta?a si? kilka razy aren? walk o w?adz? prowadzonych pomi?dzy bra?mi. Boles?aw Chrobry wygna? swoich przyrodnich braci, podobnie post?pi? jego syn Mieszko II ze swoimi bra?mi, wreszcie Boles?aw Krzywousty toczy? ci??kie boje ze swoim starszym, przyrodnim bratem Zbigniewem. Zw?aszcza ten ostatni konflikt mia? dramatyczny przebieg. Z jednej strony, Zbigniew wezwa? na pomoc przeciw bratu kr?la niemieckiego Henryka V, kt?ry w nast?pstwie tego najecha? Polsk?, z drugiej, Boles?aw Krzywousty osi?gn?wszy przewag? podst?pem pojma? brata i kaza? go o?lepi?, po czym ten wkr?tce zmar?. Do?wiadczenia przodk?w, a zw?aszcza do?wiadczenia w?asne sprawi?y, ?e Boles?aw Krzywousty zapragn?? zaoszcz?dzi? swoim synom wyniszczaj?cych walk o w?adz? oraz zapewni? ?ad wewn?trzny w pa?stwie i postanowi? wprowadzi? w Polsce nowy system sprawowania i dziedziczenia w?adzy. Uczyni? to przy pomocy ustawy sukcesyjnej, inaczej zwanej statutem, b?d? testamentem Krzywoustego.



IV. Ustawa sukcesyjna Boles?awa Krzywoustego

Ustawa sukcesyjna Boles?awa Krzywoustego (statut, testament) uwa?ana jest przez niekt?rych badaczy za pierwszy polski akt o charakterze konstytucyjnym, za protokonstytucj?. Pogl?d ten wyprowadzaj? z faktu, ?e statut Krzywoustego w istocie regulowa? najistotniejsze kwestie ustroju ?wczesnego pa?stwa polskiego, takie jak sprawowanie w?adzy, nast?pstwo tronu oraz kompetencje rz?dz?cych, a wi?c ksi?cia seniora oraz ksi???t junior?w. Tre?? statutu nie zachowa?a si? do naszych czas?w. Znamy j?, czy te? mo?emy si? jej tre?ci domy?la?, jedynie ze ?r?de? po?rednich, takich jak Bulla Innocentego III z 1210 r. (kt?ra opiera si? na informacjach przekazanych przez ksi?cia Mieszka Pl?tonogiego, drugiego syna W?adys?awa II), Kronika Wincentego Kad?ubka (prze?. XII i XIII wieku), Kronika polsko-?l?ska (koniec XIII wieku), czy Kronika wielkopolska (XIV wiek), a tak?e Roczniki niemieckie - poelde?ski i magdeburski, nadanie biskupa wroc?awskiego Roberta z 1139 r., dokument kardyna?a-legata Humbalda z 2.III.1146 r., czy Epitafium W?adys?awa II z pierwszej cz??ci lubi?skich (od klasztoru w Lubi??u) rocznik?w nekrologicznych. Przyjmuje si?, ?e statut Boles?awa Krzywoustego zosta? zredagowany na kilka miesi?cy przed ?mierci? ksi?cia, cho? niekt?rzy autorzy sugeruj? (np. Marek Kazimierz Bara?ski), ?e mog?o to nast?pi? wcze?niej, w ostatnich latach ?ycia ksi?cia Boles?awa. Bior?c pod uwag? tradycje pa?stwa piastowskiego, uprawnione jest stwierdzenie, ?e statut zosta? przyj?ty ("uchwalony") na wiecu, zapewne w Krakowie (cho? mo?e i w P?ocku, kt?ry upodoba? sobie Boles?aw Krzywousty i gdzie zosta? pochowany), z udzia?em dostojnik?w pa?stwowych, ?wieckich i duchownych, z arcybiskupem Jakubem na czele (wymienionym w bulli papieskiej z 1136 r., potwierdzaj?cej niezale?no?? archidiecezji gnie?nie?skiej), kt?ry zdaniem Zdzis?awa S. Pietrasa, by? r?wnie? jednym z redaktor?w statutu. Ze wzgl?d?w technicznych byli to zapewne dostojnicy, przede wszystkim, z najbli?szego otoczenia ksi?cia oraz ci inni, kt?rzy byli w stanie dotrze? na miejsce wiecu. Wola ksi?cia zosta?a og?oszona ustnie, niemniej jednak przyjmuje si? za Wincentym Kad?ubkiem, ?e statut m?g? zosta? spisany (cho?, jak zauwa?a ?owmia?ski, ksi??? w tych czasach nie wystawia? dokument?w w sprawach wewn?trznych) jako akt szczeg?lnej wagi dla pa?stwa. Id?c tym tropem przyjmuje si?, ?e Boles?aw Krzywousty wys?a?, przez poselstwo, statut sukcesyjny z pro?b? o zatwierdzenie przez papie?a i cesarza, aby w ten spos?b uczyni? jak najwi?cej dla zagwarantowania jego funkcjonowania w ?yciu, czyli zapewnienia synom przysz?o?ci, a Polsce bezpiecze?stwa i pokoju. Jak wspomnia?em wy?ej, statut sukcesyjny Boles?awa Krzywoustego by? pierwsz? kompleksow? pr?b? uregulowania ustroju pa?stwa polskiego, za? przyj?ty zosta? na wiecu, co wychodzi?o naprzeciw dawnym tradycjom piastowskim. Jego przyj?cie, czy te? uchwalenie, nale?y jednak rozumie?, jako czyst? formalno??. Nie wydaje si?, aby ktokolwiek mia? tyle odwagi, ?eby sprzeciwi? si? woli ksi?cia, nie takie by?o te? na pewno za?o?enie zwo?ywania podobnego wiecu, poza tym za?, od wiece przyjmowa?y ju? w?wczas, w czasach Krzywoustego i wcze?niejszych form? spotka?, na kt?rych wyra?ano poparcie przez aklamacj?. Tak dzia?o si? np. w sytuacji braku desygnacji nast?pcy tronu przez aktualnego w?adc?. W?wczas, aktywna cz??? spo?ecze?stwa dokonywa?a elekcji spo?r?d ?yj?cych cz?onk?w dynastii (przyk?adem mo?e by? opowiedzenie si? wi?kszo?ci za Boles?awem Chrobrym po ?mierci Mieszka I). Elekcja cz?sto przybiera?a form? aklamacji, kt?r? nowy w?adca musia? uzyska? od ludu. Wydaje si?, ?e statut Krzywoustego zosta? przyj?ty w?a?nie w tej formie.

Postanowienia statutu sukcesyjnego Boles?awa Krzywoustego dotycz? dw?ch g??wnych kwestii:

1. sukcesji(dziedziczenia) w?adzy w Polsce oraz

2. przyznania synom Boles?awa dzielnic



Ad. 1 - Statut o sukcesji w?adzy w Polsce

Statut wprowadza sukcesj? w?adzy w Polsce na zasadzie pryncypatu-senioratu, polegaj?cej na tym, ?e kolejnym w?adc? ca?ej Polski (princepsem, rezyduj?cym w dzielnicy pryncypackiej-senioralnej), mia? zostawa? najstarszy, w momencie ?mierci dotychczasowego ksi?cia, przedstawiciel dynastii piastowskiej. W ?r?d?ach istnieje co prawda rozbie?no?? na ten temat, gdy? Innocenty III m?wi o pryncypacie, za? Kad?ubek o starsze?stwie i primogeniturze (czyli, wg klasycznego uj?cia, prawie pierwsze?stwa dziedziczenia tronu przys?uguj?cym najstarszemu synowi, b?d? najstarszemu potomkowi w linii prostej), ale, de facto, nie rozmija si? tu z papie?em. Kad?ubek po??czy? bowiem w jednym zdaniu dwa systemy, sposobu dziedziczenia w?adzy zwierzchniej, kt?ra mia?a przechodzi? na ka?dorazowego seniora dynastii, ze sposobem dziedziczenia w?adzy w poszczeg?lnych dzielnicach, gdzie mia?a obowi?zywa? primogenitura. Co ciekawe, wytrawny historyk Feliks Koneczny, id?c zdaje si? tropem Kad?ubka, twierdzi, ?e Boles?aw Krzywousty nie ustanowi? senioratu, lecz primogenitur? przynale?n? wy??cznie W?adys?awowi II i jego zst?pnym. Na tej podstawie historyk ten uznaje obj?cie w?adzy przez Boles?awa K?dzierzawego w 1146 r., zamiast przez najstarszego syna W?adys?awa II, Boles?awa Wysokiego, za uzurpacj? dokonan? pod wp?ywem i z pomoc? mo?nych. Jego zdaniem ju? w?wczas nast?pi?o z?amanie statutu sukcesyjnego Boles?awa Krzywoustego.
Wyja?nienia wymaga r?wnie? kwestia nazewnictwa. W literaturze przyjmuje si? wymienne stosowanie poj?? seniorat oraz pryncypat. Niemniej, u?ci?laj?c, nale?y doda?, ?e seniorat by? instytucj? rodow?, za? pryncypat polityczn?. Po??czenie obu poj?? jakie faktycznie dokona?o si? w literaturze ogranicza si? do sytuacji w Polsce i oznacza, ?e ksi?ciem zwierzchnim (princepsem) by? ka?dorazowy najstarszy cz?onek dynastii piastowskiej (senior). Senior obejmuj?c funkcj? otrzymywa? dzielnic? senioraln?, kt?ra, w odr??nieniu od dzielnic przynale?nym juniorom oraz dzielnicy w?asnej seniora, by?a niepodzielna, a tak?e otrzymywa? prawdopodobnie tytu? wielkiego ksi?cia (nie wiadomo, czy tak by?o od pocz?tku, p??niej Mieszko III Stary tytu?owa? si? jednak najwy?szym ksi?ciem ca?ej Polski - "maximus dux totius Poloniae"). Princeps posiada? uprawnienia szczeg?lne w stosunku do junior?w (tzn. takie, jakich nie posiadali ksi???ta juniorowie). By?y to, opr?cz wynikaj?cej wprost z pe?nionej funkcji ksi?cia princepsa w?adzy zwierzchniej nad ca?ym krajem, prowadzenie polityki zagranicznej, prawo mianowania arcybiskupa gnie?nie?skiego (mo?e tak?e i innych biskup?w na terenie znajduj?cym si? pod administracj? junior?w), dowodzenie si?ami zbrojnymi, zwierzchnictwo nad strategicznymi grodami po?o?onymi na terenie ca?ego kraju, s?downictwo, prawo do danin z ca?ego kraju, prawo bicia monety, prawo do mianowania wy?szych urz?dnik?w grodowych (w tym prawie od samego pocz?tku tkwi?o zarzewie konfliktu z seniorem, juniorowie zapewne, przede wszystkim, pragn?li sami mianowa? urz?dnik?w w grodach ich dzielnic, spo?r?d zaufanych sobie ludzi). Juniorowie otrzymali na pewno maj?tki rodowe dynastii po?o?one w ich dzielnicach i by? mo?e prawo do udzia?u w cz??ci danin, co mia?o zapewni? im wygodn? egzystencj?. Niekt?rzy autorzy (J. Bieniak, J. Dowiat) kwestionuj? dziedziczno?? w dzielnicach junior?w, wskazuj?c, ?e juniorowie zostali w "swoich" dzielnicach mianowani jedynie namiestnikami. Dowodem na to, ma by? fakt mianowania zarz?dzaj?cym ?l?ska, po odej?ciu na tron krakowski W?adys?awa II, lokalnego mo?nego Piotra W?ostowica, a tak?e zarz?dzanie przez lokalnego wielmo?? Pomorzem Gda?skim, oraz brak przydzia?u dzielnic dla dw?ch najm?odszych syn?w Boles?awa Krzywoustego - Henryka Sandomierskiego i Kazimierza Sprawiedliwego wobec ich ma?oletnio?ci. St?d autorzy ci uwa?aj?, ze nie mieli?my do czynienia na mocy Statutu z podzia?em dzielnicowym, ale raczej przydzieleniem dzielnic juniorom i mo?nym do administrowania nimi. Dziedziczno?? w dzielnicach wytworzy?a si? ich zdaniem stopniowo.



Ad. 2 - Dzielnice przypadaj?ce synom Boles?awa Krzywoustego wg Statutu

Boles?aw Krzywousty mia? w momencie przyj?cia Statutu sukcesyjnego pi?ciu syn?w: W?adys?awa II, Boles?awa IV K?dzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego. Przez pewien czas funkcjonowa? w literaturze pogl?d, ?e Kazimierz by? pogrobowcem albo, ?e, jako przeznaczony do stanu duchownego, zosta? pomini?ty przy wyznaczaniu dzielnic, jednak obecnie nie jest to ju? podej?cie dominuj?ce, zw?aszcza, ?e Henryk Sandomierski r?wnie? nie otrzyma? swojej dzielnicy (wg G. Labudy). Wynika?o to jednak z tego, ?e obaj byli ma?oletni, a lata sprawne (co najmniej 12 rok ?ycia) osi?gni?te mieli tylko trzej najstarsi synowie Boles?awa Krzywoustego. Kiedy Henryk i Kazimierz doro?li, starsi bracia wyposa?yli ich w dzielnice, podobnie jak wracaj?cych z wygnania syn?w W?adys?awa II - Boles?awa I Wysokiego i Mieszka I Pl?tonogiego. Przyjmuj?c wersj? G. Labudy podzia? wygl?da? nast?puj?co:

- dzielnica senioralna - Ma?opolska ze stolic? pa?stwa w Krakowie, cz??? Wielkopolski z Kaliszem i Gnieznem, Ziemia ??czycko-sieradzka, Pomorze Gda?skie oraz zwierzchnictwo lenne nad Pomorzem Zachodnim. Obecnie kwestionuje si? obecno?? w dzielnicy senioralnej Ziemi ??czycko-sieradzkiej o czym ni?ej

- W?adys?aw II otrzyma? ?l?sk, jako dzielnic? w?asn?, by? mo?e tak?e Ziemi? Lubusk?

- Boles?aw IV K?dzierzawy otrzyma? Mazowsze i wschodni? cz??? Kujaw

- Mieszko III Stary otrzyma? zachodni? Wielkopolsk? z Poznaniem

- W zwi?zku ze wskazanymi wy?ej w?tpliwo?ciami istniej? kontrowersje odno?nie przydzia?u ziem dla pozosta?ych dw?ch syn?w Boles?awa, ponadto jako uczestniczka podzia?u pojawia si? wdowa po Krzywoustym, matka czterech jego m?odszych syn?w, ksi??na Salomea z Bergu. Najbardziej prawdopodobne jest, ?e Salomea otrzyma?a jako opraw? wdowi? Ziemi? ??czycko-sieradzk?, kt?ra mia?a sta? si? w przysz?o?ci udzia?em Kazimierza II Sprawiedliwego, kt?ry przebywa? w ??czycy z matk?, za? Henryk Sandomierski mia? otrzyma? po osi?gni?ciu w?a?ciwego wieku Ziemi? Sandomiersk?, kt?r? tymczasowo w?ada? senior, W?adys?aw II. Mo?na zatem przyj??, ?e pa?stwo zosta?o podzielone na cztery cz??ci z zastrze?eniem oprawy wdowiej dla Salomei z Bergu, przy czym ?cis?e okre?lenie tego, jakie cz??ci mia?y przypa?? w udziale Henrykowi Sandomierskiemu i Kazimierzowi Sprawiedliwemu, wydaje si? niemo?liwe, tym bardziej, ?e w przysz?o?ci obj?li oni dzielnice w okoliczno?ciach nie przewidzianych przez testament ich ojca.



V. Upadek Statutu sukcesyjnego Boles?awa Krzywoustego

Synowie Boles?awa Krzywoustego od pocz?tku nie byli zadowoleni z postanowie? testamentu-statutu ojca. ?r?d?em konfliktu by? antagonizm pomi?dzy najstarszym synem Krzywoustego W?adys?awem, synem pierwszej ?ony ksi?cia - Zbys?awy Kijowskiej, a pozosta?ymi synami, kt?rych matk? by?a Salomea z Bergu. W?adys?aw II my?la? o jedynow?adztwie i pragn?? sil? zmusi? przyrodnich braci do pos?usze?stwa i przej?? w?adz? nad ich dzielnicami. Plany W?adys?awa nie przysporzy?y mu zwolennik?w, wr?cz przeciwnie, przeciwko niemu opowiedzia?o si? mo?now?adztwo i hierarchia ko?cielna. Zapewniaj?c sobie pomoc ze strony Rusi W?adys?aw zaatakowa? braci w 1142 r. Pokona? ich, lecz zachowali swoje dzielnice. Kolejne starcia zbrojne, coraz bardziej intensywne, mia?y miejsce po ?mierci Salomei w 1144 r. (bitwa nad Pilic? w 1145 r.) oraz w 1146 r. Przed tym ostatnim konfliktem W?adys?aw podejrzewaj?c namiestnika jego w?asnej dzielnicy - ?l?ska - Piotra W?ostowica o ch?? przej?cia na stron? junior?w, kaza? go pojma? i o?lepi?, co spowodowa?o odwr?cenie si? od ksi?cia seniora pozosta?ych przy nim do tej pory mo?now?adc?w. W 1146 r. W?adys?aw obleg? braci w Poznaniu i by?, pomimo osamotnienia, bliski zwyci?stwa, jednak to bracia pokonali seniora, kt?ry dodatkowo zosta? ob?o?ony kl?tw? przez arcybiskupa Jakuba. W?adys?aw musia? ucieka? z kraju, st?d jego przydomek Wygnaniec. Z pomoc? Niemiec i papie?a pr?bowa? odzyska? w?adz?. Z?o?y? ho?d kr?lowi Konradowi III oraz uzyska?, zapewne dzi?ki wp?ywom ?ony Agnieszki, zatwierdzenie przez papie?a Eugeniusza III kl?twy rzuconej na junior?w przez legata Gwidona. Konrad III ruszy? na Polsk?, lecz zadowoli? si? jedynie uznaniem jego zwierzchnictwa przez junior?w. Du?o gro?niejszy by? najazd na Polsk? cesarza Fryderyka Barbarossy w 1157 r. Wobec przewagi niemieckiej juniorzy unikali walki i walnej bitwy, ostatecznie przyjmuj?c w Krzyszkowie pok?j, o kt?ry poprosi? cesarza Boles?aw K?dzierzawy, nowy senior. Warunki pokoju by?y bardzo ci??kie - Boles?aw K?dzierzawy w imieniu swoim i braci musia? z?o?y? przysi?g? wierno?ci cesarzowi, zobowi?za? si? do dostarczenia ?ywno?ci cesarzowi w jego wyprawie do W?och, za? sprawa W?adys?awa mia?a zosta? rozstrzygni?ta przez cesarza w Magdeburgu. Gwarantem wykonania postanowie? by?o wzi?cie przez Niemc?w w charakterze zak?adnika Kazimierza Sprawiedliwego. Tak wi?c sp?r pomi?dzy bra?mi doprowadzi? Polsk? do upokorzenia przez Niemcy oraz pokaza? s?abo?? junior?w w dziedzinie obronno?ci kraju i polityki zagranicznej. Negatywna ocena nale?y si? r?wnie? W?adys?awowi, kt?ry wychodz?c od intencji zapewnienia Polsce silnej w?adzy skupionej w jednym r?ku, sprowadzi? na Polsk? dwa najazdy niemieckie oraz doprowadzi? do obsuni?cia si? Polski w hierarchii ?wczesnych pa?stw, uzale?niaj?c j? w efekcie najazd?w od cesarza. W?adys?aw zmar? w 1159 r. nie doczekawszy powrotu do w?adzy.
Wygnanie W?adys?awa w 1146 r. zaowocowa?o dokonaniem korekt w podziale pa?stwa. Seniorem zosta? Boles?aw K?dzierzawy. Henryk otrzyma? wreszcie swoj? dzielnic? w postaci Ziemi Sandomierskiej, Boles?aw podporz?dkowa? sobie ?l?sk, za? Mieszko Stary otrzyma? wschodni? Wielkopolsk? z Gnieznem. Kolejne korekty mia?y miejsce w 1163 r., kiedy Boles?aw odst?pi? ?l?sk powracaj?cym do kraju synom W?adys?awa II Boles?awowi Wysokiemu i Mieszkowi Pl?tonogiemu, i w 1166 r., kiedy po ?mierci w krucjacie przeciw Prusom Henryka Sandomierskiego, zapisan? mu przez brata dzielnic? otrzyma? Kazimierz Sprawiedliwy. Otrzyma?, ale tylko cz???, gdy? Ziemia Sandomierska zosta?a podzielona na trzy cz??ci, z tym, ?e sam Sandomierz uzyska? Boles?aw K?dzierzawy. Po ?mierci Boles?awa w 1173 r. seniorem zosta?, zgodnie ze starsze?stwem, Mieszko Stary, jednak rz?dy jego w Krakowie trwa?y tylko do 1177 r., kiedy zosta? obalony przez mo?now?adc?w, kt?rzy ostatecznie przekazali w?adz? Kazimierzowi Sprawiedliwemu (potwierdzon? przez zjazd w ??czycy w 1189 r.), co oznacza?o ostateczne z?amanie zasady senioratu. Z kolei ?mier? Leszka Bia?ego, syna Kazimierza w 1227 r. w G?sawie oznacza?a praktyczny zanik w?adzy centralnej w Polsce. Odt?d kraj pogr??a? si? w coraz wi?kszym chaosie, poszczeg?lne dzielnice poddane zosta?y, poprzez kolejne podzia?y, faktycznej dezintegracji. Pr?ba zjednoczenia pa?stwa przez ksi???t ?l?skich, Henryk?w Brodatego i Pobo?nego leg?a w gruzach na polach bitwy z Mongo?ami pod Legnic? w 1241 r. Dopiero po kilkudziesi?ciu latach uda?o si? przywr?ci? jedno?? Polsce oraz autorytet pa?stwa i w?adzy. Drog? do przywr?cenia jedno?ci okaza?o si? przywr?cenie Polsce po raz pierwszy od czas?w Boles?awa ?mia?ego, godno?ci kr?lewskiej, najpierw przez Przemys?a II, potem czeskich Wac?aw?w II i III, wreszcie przez W?adys?awa ?okietka, kt?ry dzie?o zjednoczenia doprowadzi? do ko?ca.



VI. Podsumowanie

System pryncypatu-senioratu w za?o?eniu mia? zapobiec negatywnym tendencjom obserwowanym we wsp??czesnej Europie (zw?aszcza w s?siaduj?cych z Polsk? Czechach i Rusi) i uchroni? j? przed podzia?em. By? pomys?owo i dobrze skonstruowany, daj?c teoretycznie siln? przewag? princepsowi nad juniorami (najwi?ksza, niepodzielna dzielnica senioralna, wi?kszo?? wp?yw?w Skarbu, wojsko), co zapobiec mia?o konfliktom mi?dzy bra?mi (p??niej dalsz? rodzin?). Niestety, jak to zwykle bywa, ?ycie, praktyka rozmin??y si? z pi?kn? teori?. Ludzkie nami?tno?ci, przede wszystkim ??dza w?adzy, wzi??y g?r?, doprowadzaj?c do upadku systemu zaprojektowanego przez Boles?awa Krzywoustego. Konsekwencj? (niezamierzon? przez tw?rc?) by?o post?puj?ce rozbicie dzielnicowe kraju przez coraz mniej zwi?zane ze sob? dalsze pokolenia potomk?w ksi?cia Boles?awa. Polska straci?a na skutek rozbicia dzielnicowego swoj? pozycje w ?wczesnym ?wiecie, ale najbardziej negatywnym skutkiem okaza?a si? utrata wielu ziem takich, jak Ziemia Lubuska, Pomorze Gda?skie, de facto ?l?sk oraz utrata zwierzchnictwa lennego nad Pomorzem Zachodnim. Trzeba by?o setek lat, aby ziemie te (za wyj?tkiem Pomorza Gda?skiego odzyskanego przez Kazimierza Jagiello?czyka) powr?ci?y do Polski. Rozbita Polska prze?y?a niszcz?cy najazd mongolski, u boku Polski, a cz??ciowo na polskiej ziemi (Ziemia Lubuska, Pomorze Gda?skie) wyros?a pot?ga Brandenburgii i Pa?stwa Zakonu Krzy?ackiego, sprowadzonego do Polski w 1226 r. przez Konrada Mazowieckiego. Pa?stwa te w przysz?o?ci po??czy?y si? tworz?c Prusy, kt?re po uniezale?nieniu si? od Polski w 1657 r. sta?y si? pot??nym pa?stwem, a pod w?adz? Fryderyka Wielkiego, architektem rozbior?w I Rzeczypospolitej. Niemniej, niekt?rzy autorzy (np. J?drzej Giertych, Feliks Koneczny), zwracaj? uwag?, ?e, przy wszystkich negatywnych konsekwencjach rozbicia dzielnicowego, nale?y zauwa?y?, ?e pod wp?ywem kl?sk jakie spad?y na Polsk?, dosz?o do zrodzenia si? w Polsce ju? w II po?. XIII wieku, a wi?c znacznie wcze?niej ni? w Europie Zachodniej, idei narodowej, co zaowocowa?o powstaniem poj?cia "Rzeczpospolita" rozumianego jako dobro wsp?lne narodu (szlacheckiego), a nie jako w?asno?? w?adcy, czy dynastii.



Adam ?miech



VII. Bibliografia

1. Bara?ski M. K., Dynastia Piast?w w Polsce, Warszawa 2005, s. 218-239
2. Baszkiewicz J., Powstanie zjednoczonego pa?stwa polskiego (na prze?omie XIII i XIV w.), Warszawa 1954, s. 28-32
3. Bieniak J., Powstanie ksi?stwa opolsko-raciborskiego jako wyraz przekszta?cania si? Polski w dzielnicow? poliarchi?, (w:) Sacra Silentii Provintia. 800 lat dziedzicznego ksi?stwa opolskiego (1202-2002), Opole 2003, s. 37-81
4. Buczek K., Jeszcze o testamencie Boles?awa Krzywoustego, "Przegl?d Historyczny" 60, Warszawa 1969, z. 4, s. 621-637
5. Dowiat J., Polska - pa?stwem ?redniowiecznej Europy, Warszawa 1968, s. 225-229
6. Giertych J., Tysi?c lat historii polskiego narodu, t. I, Londyn 1986, s.77-86
7. Koneczny Feliks, Dzieje Polski za Piast?w, Komor?w 1997 (reprint wydania Krak?w 1902), s. 152-168
8. Koneczny F., Ko?ci?? jako polityczny wychowawca narod?w, Krzeszowice 2001 (na podstawie wydania Warszawa 1938), s.27-35
9. Labuda G., Testament Boles?awa Krzywoustego, (w:) Opuscula Casimiro Tymieniecki septuagenario dedicata, Pozna? 1959, s. 171-194
10. Labuda G., Zabiegi o utrzymanie jedno?ci pa?stwa polskiego w latach 1138-1146, "Kwartalnik Historyczny" 66, Warszawa 1959, z. 4, s. 1147-1167
11. ?owmia?ski H., Pocz?tki Polski, t. VI cz. I, Warszawa 1985, s. 134-165
12. Olejnik K., Historia Polski do roku 1386, Pozna? 1998, s. 94-104
13. Pietras Z. S., Boles?aw Krzywousty, Krak?w 1999, s. 226-234
14. Zientara B., W?adys?aw II Wygnaniec, (w:) Poczet kr?l?w i ksi???t polskich, Warszawa 1991, s. 90-97


Komentarze
Brak komentarzy.
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
Oceny
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
W naszym serwisie

POST NA FORUM SERWISU ANTY ORANGE

ARTYKU?Y PROF. WIKTORA POLISZCZUKA...

ARTYKU?Y L. KULI?SKIEJ
T?umaczenia JN






















Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
Copyright © 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014